Szczepionka przeciw HPV – co warto wiedzieć?

Czym jest wirus HPV i jak się przenosi?

Wirus brodawczaka ludzkiego, znany szerzej jako HPV (z ang. Human Papillomavirus), jest tak powszechny, że większość aktywnych seksualnie osób styka się z nim przynajmniej raz w życiu. Infekcja często przebiega bezobjawowo, przez co nosiciele mogą nieświadomie zarażać innych.

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim drogą płciową (poprzez kontakty waginalne, analne i oralne), choć wirus bywa przenoszony także w inny, znacznie rzadszy sposób:

• poprzez bezpośredni kontakt ze śliną, krwią lub zakażoną skórą,

• z matki na dziecko podczas porodu.

Choć organizm najczęściej sam radzi sobie z infekcją, niektóre onkogenne typy wirusa HPV mogą wywołać zakażenie przewlekłe.

• raka szyjki macicy,

• raka odbytu,

• raka prącia,

• raka sromu,

• nowotworów głowy i szyi.

Dlaczego szczepienie przeciw HPV jest ważne?

Szczepienie przeciw HPV to najskuteczniejsza metoda profilaktyki chorób nowotworowych wywoływanych przez ten wirus. Chroni ono przede wszystkim przed rakiem szyjki macicy. Badania z krajów, w których wprowadzono powszechne programy szczepień, potwierdzają, że immunizacja zmniejsza ryzyko zachorowania na ten nowotwór nawet o 70%.

Skuteczność szczepionki w zapobieganiu samym infekcjom sięga nawet 90%. Oznacza to, że nie tylko chroni ona przed najgroźniejszymi skutkami zakażenia, ale często uniemożliwia wirusowi wniknięcie do organizmu. Pozwala to przerwać łańcuch transmisji wirusa, co jest niezwykle ważne dla zdrowia publicznego.

Ochrona zapewniana przez szczepienie nie ogranicza się do raka szyjki macicy – dotyczy wszystkich nowotworów HPV-zależnych. Właśnie dlatego jest ono tak samo ważne dla chłopców, jak i dla dziewcząt, gdyż buduje odporność zbiorową, chroniąc całe społeczeństwo.

Rodzaje szczepionek przeciw HPV

Dostępne na rynku preparaty różnią się zakresem ochrony. Określa go „walentność”, czyli liczba typów wirusa HPV, przed którymi chroni dana szczepionka – im jest wyższa, tym szersze spektrum działania.

W Polsce w ramach powszechnego programu szczepień oraz na rynku prywatnym dostępne są dwa rodzaje szczepionek:

• Szczepionka 2-walentna (Cervarix) – chroni przed dwoma najbardziej onkogennymi typami wirusa: HPV-16 i HPV-18. Odpowiadają one łącznie za około 70% przypadków raka szyjki macicy oraz innych nowotworów.

• Szczepionka 9-walentna (Gardasil 9) – zapewnia znacznie szerszą ochronę. Uodparnia przeciwko 9 typom wirusa: tym samym, co szczepionka 2-walentna (HPV-16 i HPV-18), a dodatkowo przeciwko pięciu innym typom wysokiego ryzyka (HPV-31, 33, 45, 52, 58) oraz dwóm typom niskiego ryzyka (HPV-6 i HPV-11), które są główną przyczyną powstawania brodawek płciowych (kłykcin kończystych).

Oba preparaty są w pełni bezpieczne i skuteczne. Szczepionka 9-walentna zapewnia jednak szerszą ochronę, obejmującą dodatkowe typy wirusa wywołujące nowotwory oraz te odpowiedzialne za łagodniejsze, choć uciążliwe zmiany. W ramach publicznego programu szczepień dostępne są obie opcje, a ostateczny wybór warto podjąć po konsultacji z lekarzem.

Jak przebiega proces szczepienia przeciw HPV?

Szczepienie przeciw HPV jest proste i przebiega podobnie do innych szczepień ochronnych – preparat podaje się domięśniowo, najczęściej w ramię. Aby jednak uzyskać pełną skuteczność, należy przyjąć cały cykl zalecanych dawek.

Szczepionka jest całkowicie bezpieczna – nie zawiera aktywnego wirusa, więc nie może wywołać infekcji. Jej działanie opiera się na tzw. cząstkach wirusopodobnych (VLP), które imitują zewnętrzną otoczkę HPV, ale nie posiadają jego materiału genetycznego.

Aby zapewnić długotrwałą i pełną ochronę, należy przyjąć cały cykl szczepień, który – w zależności od wieku pacjenta i rodzaju preparatu – obejmuje dwie lub trzy dawki. Należy przy tym zachować zalecane odstępy czasowe, ponieważ gwarantuje to wytworzenie silnej i trwałej odpowiedzi immunologicznej, chroniącej organizm przez wiele lat.

Kto powinien się zaszczepić przeciw HPV?

Szczepienie przeciw HPV przynosi najlepsze efekty, gdy zostanie podane przed potencjalnym kontaktem z wirusem, a więc przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. To dlatego programy profilaktyczne kierowane są przede wszystkim do nastolatków. Optymalny wiek na rozpoczęcie szczepienia to 9-14 lat, ponieważ w tym okresie organizm buduje najsilniejszą i najtrwalszą odpowiedź immunologiczną.

W Polsce powszechny program szczepień przeciw HPV stanowi ważny element Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030. Jego celem jest ochrona młodego pokolenia przed nowotworami wywoływanymi przez wirusa. Od 1 września 2024 roku szczepionka jest dostępna bezpłatnie dla dzieci w wieku od 9 do 14 lat, co znacznie ułatwia dostęp do profilaktyki.

Rekomendacje obejmują również starszą młodzież i młodych dorosłych do 26. roku życia. Szczepienie jest zasadne nawet po rozpoczęciu współżycia, ponieważ wciąż chroni przed tymi typami wirusa HPV, z którymi dana osoba nie miała dotąd kontaktu.

Jak zarejestrować się na szczepienie przeciw HPV?

Zapisanie dziecka na szczepienie w ramach powszechnego programu jest proste. Można to zrobić na kilka sposobów:

• Bezpośrednio w przychodni POZ (telefonicznie lub osobiście) – to podstawowa i najpewniejsza metoda.

• Online – przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) lub aplikację mojeikp. Należy pamiętać, że jest to opcja dodatkowa i nie wszystkie placówki ją oferują.

Niezależnie od wybranej metody, proces zapisu jest szybki i intuicyjny. Wystarczy poinformować personel medyczny lub zaznaczyć w systemie online, że celem wizyty jest szczepienie przeciw HPV. Pracownik przychodni pomoże ustalić dogodny termin i udzieli wszelkich informacji dotyczących przygotowania do wizyty.

Przeciwwskazania do szczepienia przeciw HPV

Szczepionka przeciw HPV jest uznawana za bezpieczną i dobrze tolerowaną, jednak jak w przypadku każdego produktu medycznego, istnieją pewne przeciwwskazania. Dlatego przed każdym szczepieniem lekarz przeprowadza dokładny wywiad i badanie kwalifikacyjne, by upewnić się, że podanie preparatu będzie w pełni bezpieczne dla pacjenta.

Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna (anafilaksja), która wystąpiła w przeszłości po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na którykolwiek z jej składników. Choć zdarza się to niezwykle rzadko, jest to jedyny powód do trwałej rezygnacji z dalszych szczepień danym preparatem.

Istnieją również przeciwwskazania czasowe, które wymagają odroczenia szczepienia. Należą do nich:

• ostra choroba o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu (np. z wysoką gorączką),

• zaostrzenie choroby przewlekłej.

Łagodna infekcja, jak lekki katar bez gorączki, zazwyczaj nie jest przeszkodą w szczepieniu.

Szczepienia nie zaleca się również kobietom w ciąży – jest to standardowy środek ostrożności, mimo braku dowodów na szkodliwość preparatu. Z kolei karmienie piersią nie stanowi przeciwwskazania, a przyjęcie szczepionki przez matkę jest w pełni bezpieczne dla dziecka.